1- پیش از تولید

2- تولید

3- پس از تولید

در مقاله دوم به سراغ مواردی رفتیم که بیشتر با مسائل فنی ساخت پروژه اجین شده بودند اما در مقاله آخر به سراغ مواردی خواهیم رفت که بعد از تولید نسخه نهایی بازی تیم های بازیسازی با آنها مواجه هستند و بعضا مورد کم لطفی قرار می گیرند:

مدیریت روابط عمومی و مخاطبان:

تصوری در زمینه بازیسازی وجود دارد که فرض می شود وقتی شما به نسخه فاینال یا به اصطلاح  نسخه گلد خود رسیدید، بخش عمده ای از کار تمام شده و تیم فنی لازم نیست تا شروع پروژه بعد حضور داشته باشند و به مرخصی بروند و یا حضورشان چندان اهمیتی ندارد. متاسفانه این تفکر باطل در بسیاری از پروژه های ما که در خارج از کشور منتشر شده اند وجود داشت و باعث ضربات جبران ناپذیری به این دست بازی ها شد. قبل از اینکه این تفکر باطل را بیشتر شرح دهم به سراغ اهمیت مدیریت روابط عمومی و مخاطبان می پردازم. همه می دانیم که روابط عمومی چیست و چه رسالتی دارد اما ضرورت روابط عمومی در پروژه هایی که قصد انتشار در خارج از کشور دارند چیست؟ به طور کلی روابط عمومی پلی واسط است که اطلاعات مهمی که باید مخاطبان شما از بازی شما داشته باشند و یا مواردی که شما باید از گیمرهای بازی خود داشته باشید، در اختیارتان قرار می دهد. داشتن یک مدیر روابط عمومی(PR) یک اصل حیاتی مخصوصا در بازی هایی که قصد انتشار در خارج از کشور را دارند. شما با سیل گسترده ای از گیمرها از کشورهای مختلف جهان روبرو هستید و می خواهید بازی خود را به این افراد ارایه کنید، آیا بدون ارایه هیچ خبر و اطلاعاتی از بازی خود اقدام به این کار می کنید؟ جالب است اشاره کنم که بسیاری از بازیسازان ما بدون کمترین تلاشی برای خبررسانی، اقدام به انتشار بازی خود کرده اند و نتیجه هم عدم استقبال از این محصولات شده است. روابط عمومی در بازی ها مبحثی است که خود می تواند یک مقاله جامع باشد، اما به صورت خیلی سطحی به مواردی اشاره می کنیم. اول باید تفاوتی قایل شویم بین انتشار بازی به صورت selfpublish  و انتشار بازی با حضور پابلیشر. اگر حالت اول باشد حضور یک مدیر PR قوی بسیار بیشتر حس می شود. شما باید بازی خود را به رسانه های مختلف در زمینه بازی های رایانه ای اعم از تصویری و متنی معرفی کنید و سعی کنید گیمرها را با بازی خود بیشتر آشنا کنید. باید با سایت ها و منتقدان مختلف ارتباط بگیرید و بازی خود را برای نقد و خبررسانی ارایه کنید. از طرف دیگر پس از انتشار بازی با فیدبک های مختلفی دریافت می کنید ولی اگر مدیر روابط عمومی نداشته باشید و یا این فرد به درستی به وظایف خود عمل نکند باعث می شود که نتوانید خواسته های گیمرها را برآورده کنید. در صورتی که با همکاری یک پابلیشر اقدام به انتشار بازی خود کنید شاید کمی وظایف تیم روابط عمومی کمتر شود ولی به طور کلی این فرآیند باید توسط تیم PR با قدرت پیگیری و اجرا شود.

نکات مهم و کلیدی:

• بازیسازی روندی پله ای دارد . بازی که ساختش تمام شد تازه مراحل جدیدی شروع می شود که از روند تولید خود بازی کم اهمیت تر نیست. خیلی از بازیسازان ما، بازی های با کیفیتی تولید کردند ولی چون برنامه منسجمی برای تبلیغات و PR نداشتن باعث شد بازی های این دوستان با استقبال روبرو نشوند.
• توجه به این اصل ضروری که اگر با یک پابلیشر کار کردید دیگر فعالیت آنچنانی برای زمینه مدیریت روابط عمومی نخواهید داشت. بسیاری از شرکت های خارجی به وعده خود بر سر تبلیغات و مدیریت PR پایبند نیستن و بسیاری از محصولات ایرانی با خلف وعده این شرکت های خارجی شکست خورده اند. قرارداد مشخص و قدرتمند می تواند جلو چنین رخدادی را بگیرد.

پابلیش و پابلیشر:

بحث پخش بازی خود به تنهایی می تواند یک مقاله مجزا باشد ولی به طور مختصر اگر بخواهیم این بحث اشاره کنیم منطقه جغرافیای برای پخش بازی بسیار مهم است. در قسمت اول توضیح دادیم که محتوا و موضوع بازی رابطه مستقیمی با مکانی که قصد انتشار بازی را دارید خواهید داشت و نمی توانید هر بازی که ساختید در هر کشور به هر صورت عرضه کنید.

اما برسیم به پخش کنندگان یا پابلیشرهای بازی، قرار نیست هر شرکتی که درخواست برای عرضه بازی شما داشت یا شما این درخواست را ارایه کردی و قبول کرد، گزینه خوبی برای این فعالیت باشد. شاید باور نکنید به عینه مشاهده شده خیلی از این شرکت ها یا معتبر نیستند و یا بسیار ضعیفند و یا حتی کلاهبردارند. همینطور که در طول فرآیند تولید بازی باید با برنامه ریزی و صبر پیش رفت باید در انتخاب شرکتی برای پخش محصول خود این روند را در پیش گرفت.

نکات مهم و کلیدی:

• به هر پیشنهادخارجی که برای انتشار بازیستون می شود اطمینان نکنید.ابتدا در خصوص این شرکت تحقیق کنید حتی در اینترنت نظرات مختلف درباره این شرکت را مطالعه کنید و یا با برخی بازیسازان که در زمینه انتشار بازی هایشان در خارج از کشور تجربه دارند، مشورت کنید. توجه داشته باشید اگر با دقت این فرآیند را طی نکنید باعث پشیمانی شما در آینده خواهد شد.
• یکی از دلایل اینکه به هر شرکتی اعتماد نکنید این است که بعضا مشاهده شده این شرکت ها به وعده های خود عمل نمی کنند و یا اصلا قدرت اجرا این وعده ها را ندارند. تجربه شخصی داشتم که شرکتی بازی یکی از بازیسازان را در کشور آلمان منتشر کرد و بعد از چند ماه بی خبری معلوم شد این شرکت، یک شرکت تازه تاسیس بوده که توسط دو جوان 20 ساله اداره می شد و اصلا کار اصلی این دو نفر این نبوده و دارای یک کافی نت بوده اند و برای تجربه با یک بازیساز ایرانی به توافق رسیده اند تا این بازی را منتشر کنند که بعدا معلوم شد اصلا نتوانسته اند کاری انجام دهند! البته بگذریم که مقصر اصلی این ماجرا خود بازیساز بوده است ولی باید با چشمان باز برای پخش بازی اقدام کرد.
• اگر دارای تجربه کافی برای مکاتبه و ارتباط با پابلیشرهای معتبر بین المللی نیستید، با برخی دوستان که اقدام به بازاریابی بازی های ایرانی جهت پخش بازی در خارج از کشور می کنند،صحبت کنید. به هر حال شما زمان و هزینه قابل توجهی را صرف ساخت بازی خود کرده اید و باید از تلاش سود بهرمند شوید، پس سعی کنید به گدار به آب نزنید. نکته آخر در فرآیند تولید بازی با این دوستان جلسه داشته باشید و سعی کنید نظرات این دوستان را بشنوید، نکات مهمی برای پخش خارجی وجود دارد که برای تولید بازی باید رعایت شود که بعد از ساخت بازی امکان تغییر وجود ندارد.

1- پیش از تولید

2- تولید

3- پس از تولید

در مقاله اول به سراغ مواردی از پیش تولید رفتیم که در ساخته های اکثر بازیسازان ایرانی مغفول بوده و بعضا باعث شکست این بازی های در عرضه خارجی شده است. حال به سراغ تولید می رویم. تولید دارای شاخه های مختلفی است که به بررسی آنها می پردازیم:

Game Design

شاید بتوان مهم‌ترین عامل جذابیت یک بازی را طراحی گیم‌پلی آن دانست. بازی‌های بسیاری بوده‌اند که دارای گرافیک‌های چشمگیری نبوده‌اند، اما با ارائه یک گیم دیزاین جذاب باعث مطرح شدن خود شده‌اند. گیم دیزاین معرف یک بازی است و می‌تواند باعث شهرت آن شود. در ایران فعالیت برای گیم دیزاینرها به مراتب سخت‌تر است. فرض کنید گیم دیزاینر هستید و در شرکت معتبر خارجی فعالیت می‌کنید . دغدغه شما فقط و فقط طراحی یک گیم دیزاین خوب بوده و نگران این مسئله نیستید که تیم فنی قابلیت اجرا این گیم دیزاین طراحی شده را دارد یا نه، ولی در ایران با وضعیت پیچیده‌تری روبرو هستیم، تیم گیم دیزاین باید با توجه به داشته‌های تیم فنی اقدام به طراحی گیم دیزاین نماید و همواره این نگرانی وجود دارد که این طراحی قابلیت اجرا شدن را دارد یا نه؟ از طرف دیگر بارها طرح های بازی به دست من رسیده که مشخص است مدیر تولید تیم، که در موارد بسیار از دانش پایینی در گیم دیزاین برخوردار است، اقدام به طراحی گیم دیزاین برای بازی کرده و قصد دارد این بازی در خارج از کشور عرضه کند. طبیعی است که در این شرایط گیم دیزاین بازی دارای کیفیت بالایی نمی شود و در صورت عرضه این بازی در خارج از کشور با استقبال روبرو نمی شود.

نکات مهم و کلیدی:

1-به این نکته باید توجه داشت وقتی بازی شما در یک استور جهانی عرضه می شود، در کنار هزاران بازی دیگر قرار می گیرد و شما باید بازی شما دارای مزیتی باشد که بتواند با هم سبک های خود رقابت کند. گیم پلی از مواردی است که بازیساز ایرانی می تواند با تکیه به این بخش بازی خود را مطرح کند. بازی فرش و یا انگاره مهدی بهرامی با اتکا به این اصل توانست به شهرت جهانی دست یابد.

2- این واقعیت را باید پذیرفت که بازیسازی ما در بخش های مختلفی دارای ضعف است، ولی می توان با طراحی یک گیم دیزاین خوب و استاندارد، باعث هرچه بهتر دیده شدن بازی شد.

Tech

یکی دیگر از بخش های مهم تولید بخش فنی(کدنویسی) بازی است که اگر به درستی اجرا نشود، بازی دارای مشکلات مختلفی خواهد شد. نمونه های خوب بسیاری داشتیم که در سال های گذشته توانستند در بازارهای جهانی عرض اندام کنند اما مواردی هم داشتیم که به خاطر ضعف فنی نتوانستند مخاطبی جذب کنند و حتی در مواردی مورد انتقاد شدید منتقدین و گیمرها قرار گرفتند تا جایی که حتی در سایت یوتیوب ویدیوهای از این دست بازی های ایرانی و باگ های این بازی ها قرار گرفت. شاید ما و گیمرهای ایرانی اطلاع داشته باشیم که با چه وضعیتی بازی های خود را می سازید و عرضه می کنید، ولی گیمر خارجی تنها توجه به محصول نهایی دارد و هیچ دیدگاهی نسبت به شرایط ساخت این بازی در ایران ندارد. از طرفی دیگر پروژه های ایرانی بیشتر از اینکه فدای نداشتن دانش فنی کافی شوند ، فدای عجله مدیران تولید این دست پروژه ها می شوند. بسیاری از این بازیسازان به دنبال هرچه سریعتر عرضه شدن بازی خود در مارکت های جهانی هستند ولی توجه ندارند در صورتی می توان بازی را در هر مارکتی عرضه کرد که بازی بدون هیچ گونه باگ و مشکل فنی باشد. اساسا در خیلی از پروژه های ایرانی دیباگ مرحله ای است که زیاد جدی گرفته نمی شود و همین باعث ضربه خوردن این بازی ها می شود.

نکات مهم و کلیدی:

دیباگ یک مرحله از بازیسازی که باید علاوه بر خود تیم بازیساز، توسط تیم های حرفه در این زمینه برون سپاری شود. منظور این است که این مرحله از بازیسازی نباید فقط توسط تیم سازنده بازی صورت بگیرد یا توسط یکسری گیمر که تجربه تخصصی در زمینه دیباگ بازی ندارند، صورت پذیرد . در حالت اول به دلایل روانشناسی این کار مناسب نیست چون بازیساز به این پروژه عادت کرده است و خیلی از باگ های بازی شاید از دیدگانش مخفی می ماند و در حالت دوم به دلیل نداشتن دانش فنی کافی گیمر، نمی تواند کمک چندانی به تیم سازنده بکند. بهترین راه حل برای تیم هایی که قصد عرضه بازی خود در خارج از کشور و حتی در ایران دارند این است که در مرحله تست و دیباگ با تیمی کار شود که در زمینه دیباگ تخصصی کافی داشته باشند(اگر این تیم از بازیسازان دیگر تشکیل شده باشد بسیار بهتر است). این رویکرد باعث خواهد شد که بازی های ایرانی به صورت تمیزتری در بازارهای جهانی عرضه شوند.

همه شنیده ایم ضرب المثل معروف را که می گوید: عجله کار شیطانه! واقعیت این است حداقل در این مورد خاص این ضرب المثل به درستی اشاره می کند. عجله کردن در بستن پروژه لزوما باعث موفقیت در پروژه نخواهد شد و احتمال زیادی وجود دارد که باعث شکست سنگین پروژه شود. خیلی از بازیسازان با مشکلات مالی و… گریبان گیرند که باعث می شود سعی کنند زمان تولید از حدی بالاتر نرود و سعی کنند که سریعتر بازی بسته شود. این عجله در خیل گسترده ای از پروژه های ایرانی که در بازارهای خارجی عرضه شدند باعث استقبال کم گیمرها و منتقدان خارجی از این بازی های شده است. سعی کنیم تا جای امکان تا زمانی که پروژه به معنای واقعی تمام نشده است، مراحل تولید را جهت اتمام کار و عرضه متوقف نکنیم.

Sound

این بخش یکی از حیاتی ترین بخش های بازیسازی است. اگر بازی دارای موسیقی و صداگذاری مناسب نباشد، در صورتی که حتی دارای گیم پلی و گرافیک بالایی هم باشد، کاربر را زده خواهد کرد. در این بخش هم بازیسازان ما دارای کارهای موفقی بوده اند اما در برخی پروژه ها که این اواخر عرضه شدند شاهد این مورد بودیم که در دوبله بازی ها کم کاری صورت گرفت که باعث واکنش های بسیار منفی از کاربران خارجی شد. برای مثال بازی داشته ایم که در سبک ادونچر عرضه شد و سعی بر بازگویی کودتای 28 مرداد داشت و سعی سازندگان بازگویی جریانات مرتبط به این کودتا در کشور بود، اما چه اتفاقی افتاد؟ به دلیل ضعف دوبله انگلیسی در برخی موارد باعث شد که نقدهای منفی به سمت این بازی سرازیر شود و این بازی نتواند فروش بالایی را کسب کند. اگر بودجه کافی برای دوبله و صداگذاری ندارید به فکر پخش خارجی نباشید! حداقل تا وقتی که بودجه کافی برای این کار ندارید. مخاطب خارجی انتظار بازی دارد که بتواند با این محصول ارتباط برقرار کند نه اینکه به دلیل لهجه بد گوینده نفهمد که چه دیالوگی گفته شده است. دوبله و صداگذاری بسیار برای عرضه خارجی مهم و حیاتی است.

شاید موارد دیگری هم بودند که می توانستیم در بخش تولید به آنها اشاره کنیم، ولی قصد بنده اشاره به مهم ترین مواردی بود که بازیسازان در سال های اخیر به خاطر این موارد به شکل خورده اند. در قسمت بعد به مهم ترین موارد پس از عرضه بازی در خارج از کشور می پردازیم.